popularne komentowane nowości

popularne

Najczęściej czytane

więcej...

powiększ tekst

ARCHIWUM

Dysk na medal

18 października 2006

Rafał Janus

To, co najcenniejsze w komputerze, z reguły jest na twardym dysku: dokumenty, zdjęcia, pliki konfiguracyjne Windows. Ten komponent ma też wpływ na wydajność systemu operacyjnego. Dlatego radzimy, jak obchodzić się z twardym dyskiem, żeby działał bezawaryjnie i wydajnie.

PC World — Zawsze może się zdarzyć, że dysk ulegnie awarii, a wtedy, prawdopodobnie bezpowrotnie, przepadną zapisane na nim dane. Jest to wyjątkowo delikatny komponent i jeśli będziesz obchodzić się z nim niewłaściwie, tylko zwiększysz ryzyko wstrząsy, zbyt wysoka temperatura lub nieprawidłowa obsługa zaliczają się do najczęstszych przyczyn awarii. Ponadto mogą pojawić się inne uciążliwości związane z dyskiem: głośna praca, wolne odczytywanie/zapisywanie danych czy niemożność pełnego wykorzystania jego pojemności. Dzięki naszym wskazówkom poradzisz sobie z tymi problemami. Poza tym z pewnością przydadzą ci się narzędzia diagnostyczne, które zamieściliśmy na dołączonej płycie.

Podłączanie dysku

Intel Application Accelerator 2.3 umożliwia korzystanie z dysków większych niż 137 GB w systemach nieobsługujących tak dużych pojemności. Zamontowanie twardego dysku w komputerze jest prostą czynnością, ale mogą pojawić się pewne komplikacje. Zwykle będą konieczne tylko niewielkie zabiegi, żeby napęd zaczął pracować bezzarzutów.Dyski ATA i SATA Napęd podłącza się do komputera dwoma przewodami: jednym do zasilacza, drugim do płyty głównej. W dyskach SATA używa się zupełnie innych przewodów niż w wypadku napędów wykorzystujących starszą technologię ATA. Dlatego, jeśli decydujesz się na zakup dysku SATA, sprawdź, czy da się go podłączyć do twojego komputera. Przyjrzyj się zasilaczowi starsze modele nie mają kabli, umożliwiających podłączenie dysków SATA. Łatwo sobie z tym poradzić, wystarczy kupić odpowiednią przejściówkę. Sprawdź w instrukcji obsługi, czy płyta główna została wyposażona w kontroler SATA. Jeśli nie, rozwiązaniem również jest kupno odpowiedniej przejściówki, ale wówczas, po podłączeniu dysku SATA do gniazda ATA, przepustowość będzie dużo niższa. Pojemność dysku Po podłączeniu nowego napędu może cię spotkać przykra niespodzianka BIOS i Windows pokazują mniejszą pojemność dysku, niż podana przez producenta. Różnica prawdopodobnie wynosi 7,4 procent. Bierze się stąd, że producenci twardych dysków liczą pojemność nieco inaczej niż producenci oprogramowania. Dla nich kilo oznacza równo tysiąc, mega to milion, a giga to miliard. Z kolei producenci oprogramowania interpretują kilo jako 1024 (210), mega jako 1 048 576 (220), a giga jako 1 073 741 824 (230).

Producenci liczą pojemność dysków inaczej niż producenci oprogramowania. W efekcie Windows pokazuje, że dysk, mający według producenta pojemność 20 GB, może pomieścić tylko 18,6 GB. Zatem Windows i BIOS prawidłowo rozpoznają pojemność twojego dysku, ale oznaczają ją inaczej. Część dysku niedostępna Aby komputer prawidłowo rozpoznawał wielkość dysku, muszą ze sobą współgrać BIOS i sterownik w Windows. W wypadku napędów o dużych pojemnościach może się jednak zdarzyć, że któryś z tych elementów nie będzie go prawidłowo obsługiwać. W efekcie dostępna pojemność będzie mniejsza od podanej przez producenta nawet o kilkadziesiąt gigabajtów. W pierwszej kolejności sprawdź, czy BIOS nie podaje błędnych danych. Jeśli tak, poszukaj na stronie producenta płyty głównej aktualizacji BIOS-u. Jeśli BIOS prawidłowo rozpoznaje pojemność dysku, problem wystąpi w Windows tylko wtedy, gdy dysk będzie większy niż 137 GB. Przyczyną jest sterownik Windows, który standardowo nie obsługuje 48-bitowego adresowania bloków dysku. Dalsze czynności zależą od używanej wersji systemu. W Windows XP wystarczy z reguły zainstalować aktualizację Service Pack 1 lub Service Pack 2, a w Windows 2000 Service Pack 3 lub nowszy. Gdyby to nie pomogło, otwórz edytor rejestru (kliknij Start | Uruchom i wpisz Regedit), odszukaj klucz "Hkey_Local_Machine\System\ CurrentControlSet\Services\atapi\Parameters" i utwórz w nim parametr EnableBig-Lba z wartością 1. Do Windows 98/Me Microsoft nie dostarcza sterowników obsługujących tak duże napędy. Jeśli używasz procesora Intela, problem pomoże rozwiązać aplikacja Intel Application Accelerator 2.3 (support.intel. com/support/chipsets/iaa). W tym wypadku będzie jeszcze potrzebny dodatkowy program, np. PartitionMagic 8.0, do utworzenia partycji w obszarze powyżej 137 GB. Jeśli do twojej płyty głównej nie ma odpowiednich sterowników lub aktualizacji BIOS-u, jedynym rozwiązaniem pozostaje skorzystanie z zewnętrznego kontrolera IDE.

Tuning

Windows ma wbudowane narzędzie do defragmentacji, które porządkuje pliki na dysku. Dzięki temu skraca się czas dostępu do danych. Jeśli twój twardy dysk pracuje za wolno, na początek przeprowadź defragmentację. Poprawi to pracę, bo wszystkie rozproszone części plików zostaną uporządkowane i głowica napędu nie będzie musiała szukać poszczególnych części pliku w różnych miejscach dysku. Odpowiednie narzędzie wbudowane w Windows znajdziesz, klikając Programy | Akcesoria | Narzędzia systemowe | Defragmentator dysków. Wzrost wydajności będzie zależał od stopnia rozproszenia plików. Jednak defragmentacja to nie jedyny sposób na poprawę pracy dysku. Wbudowane w Windows narzędzie do defragmentacji, podobnie jak inne tego typu programy (np. Diskeeper) nie defragmentują niektórych plików systemowych, m.in. pliku wymiany. Ponieważ plik wymiany jest ciągle używany przez system operacyjny, warto, żeby jego fragmenty nie były rozrzucone po całym dysku. Rozwiązaniem problemu jest bezpłatny PageDefrag 2.32 (www. sysinternals.com). Program defragmentuje plik wymiany, pliki rejestru oraz dzienniki zdarzeń. Jest bardzo prosty w obsłudze. Zaśmiecony dysk Od czasu do czasu warto usunąć z twardego dysku niepotrzebne pliki, bo zbiera się ich całkiem sporo. Do skasowania nadają się przede wszystkim pliki tymczasowe systemu operacyjnego i wszelkiego rodzaju programów, m.in. przeglądarki WWW, która "produkuje" wyjątkowo dużo niepotrzebnych plików. Warto też opróżnić Kosz, nierzadko przechowujący setki megabajtów zbędnych plików. Windows ma wbudowane narzędzie do oczyszczania dysku. Przejdź do Start | Programy | Akcesoria | Narzędzia systemowe i kliknij Oczyszczanie dysku. Następnie wybierz dysk do oczyszczenia i poczekaj chwilę, aż program przeskanuje wybrany dysk w poszukiwaniu plików nadających się do skasowania. Narzędzie Oczyszczanie dysku rozgląda się za wszelkiego rodzaju plikami tymczasowymi (przeglądarki WWW, pulpitu zdalnego, raportowania błędów, trybu offline), plikami instalacyjnymi pakietu Office, sprawdza Kosz. Potrafi także skompresować rzadko używane pliki. Gdy narzędzie zakończy skanowanie, możesz wybrać pliki do usunięcia. Następnie kliknij OK, aby pozbyć się ich z dysku. Narzędzie Oczyszczanie dysku dalekie jest od doskonałości. Po jego użyciu zajrzyj jeszcze do katalogów: C:\WINDOWS\Temp, C:\Documents and Settings\nazwa_użytkownika\ Ustawienia lokalne\Temp. Z dużym prawdopodobieństwem znajdziesz w nich jeszcze sporo zbędnych plików tymczasowych. Jeśli nie jesteś zadowolony z dotychczasowych efektów oczyszczania dysku, wypróbuj program Odkurzacz 10.2 (www.franmo.pl). Polecamy go spośród wielu tego typu programów, bo jest bezpłatny i został solidnie przygotowany. Wystarczy wspomnieć, że rozpoznaje ponad 1200 typów plików tymczasowych. Cichsza praca dysku Hałas wytwarzany przez twardy dysk można zmniejszyć. Warto o tym pomyśleć, gdy chcesz postawić komputer w sypialni lub napęd pracuje wyjątkowo głośno. Od końca 2000 roku prawie wszystkie dyski EIDE mają funkcję AAM (Automatic Acoustic Management), która umożliwia regulowanie prędkości ich pracy, co z kolei przekłada się na poziom hałasu. Jeśli chcesz, żeby dysk pracował cicho, głowica będzie przyspieszać wolniej podczas pozycjonowania. Niestety efektem będzie wyraźny spadek prędkości dostępu o około 20 - 50 procent. Aby skorzystać z funkcji AAM, potrzebujesz specjalnego oprogramowania, np. bezpłatnego SilentDrive 2.3 (www.rtsw.de). Możesz również użyć programów oferowanych przez producentów dysków, choćby Hitachi Feature Tool. Oficjalnie jest przeznaczony do napędów Hitachi i IBM, ale według naszych doświadczeń, działa również z dyskami innych producentów. Standardowo program tworzy dyskietkę startową, służącą do uruchamiania komputera. Po automatycznym rozpoznaniu dysków przejdź do Features | Change Acoustic Level i przy opcji Enable (User defined value) wpisz wartość z zakresu od 128 do 254. Niższe wartości odpowiadają cichszej pracy dysku. Opcja Test umożliwia sprawdzenie różnicy natężenia hałasu. Opcja Disable wyłącza funkcję AAM i dysk będzie pracować z maksymalną prędkością.

Profilaktyka

PageDefrag 2.32 defragmentuje pliki wymiany i pliki rejestru. Tego nie potrafią inne programy do defragmentacji. Wprawdzie najnowsze twarde dyski pracują niemal niezawodnie w porównaniu ze starszymi modelami, mimo to wciąż pozostaje ryzyko utraty danych na skutek awarii napędu. Spróbuj je zredukować, zapewniając optymalne warunki pracy, a także odpowiednio przygotować się na ewentualną awarię. System wczesnego ostrzegania Najczęściej napęd nie ulega natychmiastowej awarii, a raczej jego mechaniczne elementy, np. łożysko, stopniowo się zużywają. Dlatego zawczasu można wykryć oznaki nadchodzącego uszkodzenia. Wykorzystuje się do tego wyniki różnych pomiarów, m.in. czas potrzebny silnikowi na rozpędzenie dysku do wymaganej prędkości obrotowej. Służy do tego technologia SMART (Self-Monitoring Analysis and Reporting Technology), dzięki której zaraz po pojawieniu się pierwszych objawów uszkodzenia napędu otrzymasz ostrzeżenie. Jest to wbudowana w twardy dysk elektronika, która monitoruje i rejestruje wiele ważnych parametrów. Wprawdzie ta technologia jest wbudowana w napęd, jednak potrzebujesz jeszcze odpowiedniego narzędzia, które odczyta i wyświetli dane, zbierane przez SMART. Podczas włączania komputera zajmuje się tym BIOS, a po uruchomieniu Windows niezbędny jest odpowiedni program. Bardzo dobrze nadaje się do tego bezpłatny HDD Health 2.1 (www. panterasoft.com) lub komercyjny Active Smart 2.42 (www.ariolic. com) i wielozadaniowy Ontrack Data Advisor (www.ontrack.pl). Ostrożnie z temperaturą Twarde dyski oddają ciepło i robią się naprawdę gorące, gdy intensywnie pracują. Dlatego powinny być tak umieszczone w obudowie komputera, żeby był do nich dopływ chłodnego powietrza. Unikaj instalowania w bezpośrednim sąsiedztwie dwóch twardych dysków czy napędu CD/DVD. Jeśli obudowa nie pozwala na właściwe ulokowanie, powinieneś przynajmniej utrzymać temperaturę dysku w bezpiecznych granicach. Większość modeli ma czujnik temperatury na wewnętrznej ściance obudowy. Wartości możesz z niego odczytywać za pomocą odpowiedniego programu przedstawiającego informacje zbierane przez SMART. Temperatura nie powinna nigdy przekroczyć 55O C. Jeśli twój dysk nie ma czujnika temperatury, pozostaje ci sprawdzanie ręką, czy zbytnio się nie nagrzewa.

Active Smart 2.42 umożliwia odczytanie wartości pomiarów pracy twardego dysku, zbieranych przez technologię SMART. Alarm! Twój dysk od dłuższego już czasu działa bez zarzutu, ale chciałbyś sprawdzić, jak jest naprawdę. A może program obsługujący technologię SMART już wyświetlił ostrzeżenia, jednak przedstawiane wartości są dla ciebie niezrozumiałe. Te informacje są tylko punktem odniesienia, a każdy producent dysku decyduje, w jaki sposób przeliczać konkretne wartości. Z reguły im wyższa wartość, tym gorsza kondycja twojego dysku. Zasadniczo powinieneś wykonać kopię zapasową natychmiast, gdy tylko program wyświetli ostrzeżenie lepiej chuchać na zimne. Jeśli jednak szukasz źródłowych danych, najlepiej sięgnij po program Active Smart i skorzystaj z opcji View/View Smart Raw data. Niektóre parametry nie są powodem do szczególnego niepokoju. Przykładowo, jeśli wartość parametru Current Pending Sector Mount stanie się krytyczna, będzie to jedynie ostrzeżenie o zbliżającej się awarii. Z kolei liczba uszkodzonych sektorów wynikająca z parametru Reallocated Sector Mount jest dużo istotniejsza, bo wyłączone sektory nie dadzą się już naprawić. Jeśli ich liczba będzie się stale powiększać, to pierwszy powód do niepokoju. Podejrzane dźwięki Jeśli dysk pracuje głośno i mnożą się zawieszenia komputera, prawie na pewno doszło do uszkodzenia. Powinieneś natychmiast zabezpieczyć swoje dane. Głośny chrobot to oznaka awarii głowicy. Głowica odczytująca/zapisująca z powodu wstrząsu mogła oderwać jakiś fragment z wewnętrznej warstwy dysku, co może doprowadzić do trwałego zarysowania powierzchni napędu. Dlatego programy testowe, jak wbudowany w Windows ScanDisk, będą informować o uszkodzonych plikach.

Granice pojemności

Często podczas montażu nowych modeli twardych dysków pojawiają się kłopoty z wykorzystaniem pełnej pojemności napędu. Najczęściej problem występuje w starszych komputerach, ale mając nawet najnowszy sprzęt, również możesz się z nim spotkać. Poniżej opisujemy najczęstsze sytuacje tego typu. Podając pojemność dysków, stosujemy w tym artykule przelicznik używany przez producentów oprogramowania. 1. Mając nieco starszy komputer, musisz liczyć się z tym, że BIOS będzie rozpoznawał prawidłowo dyski tylko do określonej wielkości. Jeśli BIOS nie rozpoznaje napędów większych niż 7,9 GB lub nie odpowiada podczas uruchamiania komputera, musisz go zaktualizować, użyć oprogramowania do zarządzania dyskami lub karty z dodatkowym kontrolerem IDE. 2. Jeśli ten sam problem występuje w wypadku dysku większego niż 31,5 GB, zaktualizuj BIOS lub użyj karty z dodatkowym kontrolerem IDE. W tej sytuacji nie pomoże menedżer dysków. Jeśli producent twojej płyty głównej nie oferuje aktualizacji, możesz poszukać w Internecie zmodyfikowanego BIOS-u z nieoficjalnego źródła, np. wims.rainbow-software.org. 3. Systemy plików narzucają ograniczenia maksymalnej wielkości partycji. W wypadku FAT16 limit rozmiaru partycji wynosi 2 GB. Problem występuje w Windows 95 (A) ten system pozwala tylko na tworzenie partycji FAT16. W tej sytuacji zalecana jest aktualizacja systemu. Wszystkie wersje Windows, począwszy od 95 (B) obsługują partycje FAT32, natomiast Windows NT/2000/XP także system NTFS. Te systemy plików w praktyce nie narzucają użytkownikowi ograniczeń. 4. W Windows 2000/XP możesz utworzyć partycje FAT32 nie większe niż 32 GB. Większe utworzysz w systemie plików NTFS lub dzieląc dysk na partycje FAT32 w innym systemie operacyjnym, np. Windows Me. Możesz też użyć programu dostarczanego przez producenta dysku. 5. Kolejnym ograniczeniem jest maksymalny rozmiar pliku, który na partycji FAT32 wynosi 4 GB. Przekonwertuj partycję na system plików NTFS. Jest to możliwe z użyciem narzędzia wbudowanego w Windows NT/2000/XP. 6. W Windows 98 program ScanDisk pokazuje błędy na dyskach większych niż 32 GB nawet, jeśli napęd jest w najlepszej kondycji. Problem rozwiązuje instalacja łatki do ScanDisku, udostępnionej przez Microsoft. 7. Program do tworzenia partycji Fdisk w Windows 98 pokazuje błędnie pojemność dysków większych niż 64 GB. Wystarczy wtedy podać żądaną wielkość partycji w procentach lub zainstalować łatę do Fdisku, udostępnioną przez Microsoft. 8. Polecenie formatowania w Windows 98/Me błędnie pokazuje pojemność dysków większych niż 64 GB. Błąd jest nieistotny, napęd zostanie sformatowany prawidłowo. 9. Windows 95 błędnie tworzy pliki na dyskach większych niż 32 GB. Musisz zainstalować Windows 98 lub nowszy system operacyjny.